Sự kiện nổi bật
giá xăng
bóng đá
năng lượng tái tạo
lịch nghỉ Tết Nguyên đán
Tết Nguyên đán
AFF cup
Tìm kiếm

Đông Hồ: Mai một nghề tranh, lửa nghề hiu hắt

Từ xưa đến nay, làng Đông Hồ (xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh) nổi tiếng về tranh dân gian với nhiều hình ảnh gần gũi, đời thường, sinh động. Thế nhưng hiện nay nghề truyền thống này có nguy cơ bị mai một.

Bỏ tranh, làm hàng mã

Theo một số lão niên ở Đông Hồ thì nghề làm tranh và chơi tranh Đông Hồ có từ rất lâu đời. Trải qua nhiều thăng trầm, lệ mua tranh Đông Hồ treo ngày Tết cũng dần mai một, làng tranh vì thế cũng thay đổi nhiều.

Trong những năm kháng chiến chống pháp, khi cả nước điêu linh, Đông Hồ cũng rơi vào cảnh đạn bom lay lắt, làng tranh bị giặc đốt phá tan hoang, người dân trong làng lo chạy loạn khắp nơi, các bản khắc tranh cũng bị thiêu cháy rụi; nghề tranh từ đó cũng bị gián đoạn. Hoà bình lập lại (1954) làng tranh được khôi phục. Nhiều tổ hợp tác sản xuất tranh Đông Hồ được thành lập, đây cũng là thời điểm “cực thịnh” của tranh Đông Hồ.

Nhưng khoảng hơn chục năm trở lại đây, do tác động của nền kinh tế thị trường, nhu cầu thẩm mỹ của người dân thay đổi, việc bán và xuất khẩu tranh gặp nhiều khó khăn. Người dân làng tranh chuyển dần sang làm hàng mã. Nghề làm tranh tồn tại yếu ớt, chỉ còn lẻ tẻ một vài gia đình bám trụ với nghề tranh.

Nếu như trước kia, người Đông Hồ ngoài làm tranh ra thì chỉ làm thêm những mặt hàng như quần, áo, mũ, giày, dép, khăn xếp, cá chép và ngựa cho ông Công, ông Táo. Giờ đây, do nhu cầu của xã hội nên nhiều gia đình làm luôn cả ô tô, xe máy, điện thoại, ti vi, máy bay… để bán. Và cũng từ đó hình thành việc mỗi hộ gia đình chuyên sản xuất một mặt hàng. Chính vì thế, ngày nay, Đông Hồ được biết đến nhiều hơn từ việc sản xuất hàng mã. Đặc biệt, đến Đông Hồ vào những ngày trước và sau Tết nguyên đán, từ đầu làng đến cuối ngõ, đâu đâu cũng thấy những ngựa, voi, xe máy, ô tô bằng tre, giấy, gỗ … cho người cõi âm.

Không chỉ có vàng mã, người làng Đông Hồ còn làm nhiều loại hàng “đặc biệt” như xe máy, ô tô, … cho "người cõi âm"

Hiện nay cả làng Đông Hồ chỉ còn 2 hộ làm tranh, đó là gia đình nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam và nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế. Do nghề tranh không mang lại thu nhập cho người dân nên hầu hết mọi người đều chuyển qua làm hàng mã. Ô tô đến mua hàng đậu kín đầu các con ngõ vào làng, những xe chở đầy vàng mã tấp nập ngược xuôi. Nhà nào cũng chất đầy những giày, dép, mũ, áo, … của người âm. Cứ mỗi năm hai dịp, vào ngày Rằm tháng bảy và trước, sau Tết, làng Đông Hồ lại nhộn nhịp làm hàng mã. Người dân ở làng chẳng cần đi bán đâu xa, hàng làm xong được chất vào kho sẽ có thương lái đến tận làng mua.

Ông Nguyễn Văn Thông, một lão niên ở thôn Đông Hồ, cho biết: Do nghề hàng mã không cầu kỳ và yêu cầu kỹ thuật cao như làm tranh nên thu hút nhiều nhân lực, từ cụ già đến trẻ nhỏ đều có thể làm được. Hơn nữa, do kinh tế ngày một phát triển, phú quý sinh lễ nghĩa, người ta có nhu cầu đốt vàng mã nhiều và thường xuyên hơn mua tranh, nên mỗi dịp trước và sau Tết là khoảng thời gian bận rộn nhất ở Đông Hồ. Để kịp hàng cho thương lái, nhiều gia đình phải làm đến 1 - 2h sáng. Nếu chăm chỉ, thu nhập của mỗi người cũng được hơn 100.000 đồng/ngày.

Anh Nguyễn Ngọc Dũng đang làm mũ ông Công, ông Táo

Chị Nguyễn Thị Quy cùng chồng làm nghề xây dựng, nhưng đến quãng thời gian khoảng trước Tết Nguyên đán hơn một tháng, gia đình chị dồn hết nhân lực để làm hàng mã. Với 5 người trong gia đình chị mỗi ngày có thể làm được hơn 1.000 đôi dép cho người âm. "Cũng nhờ nghề vàng mã phát triển, đời sống người làng Đông Hồ đã thay đổi hẳn. Những ngôi nhà tranh vách đất cũ kỹ được thay bằng các ngôi nhà cao tầng hiện đại. Nghề vàng mã tạo công ăn việc làm đáng kể cho mọi người, từ người già đến trẻ con đều có thể tham gia sản xuất, tận dụng mọi lúc rảnh rỗi. Kinh tế của người làng khấm khá hơn hẳn. Chứ ngày xưa làm tranh ra không bán được, vợ chồng chỉ ngồi nhìn nhau mà khóc", chị Quy cho biết.

Bên cạnh nhà chị Quy là gia đình anh Nguyễn Ngọc Dũng, chuyên làm mũ, áo ông Công, ông Táo. Chỉ dịp cuối năm gia đình anh mới làm loại hàng này. Cũng chẳng tính được mỗi ngày làm được bao nhiêu chiếc bởi mỗi người một công đoạn. Người gắn mũ, người gắn giầy, … tất cả sau khi hoàn thiện mới cho ra một bộ quần áo ông Công, ông Táo hoàn chỉnh.

"Bây giờ làm tranh ra chỉ có người nước ngoài mua, hơn nữa phải có các mối quan hệ mới bán được. Ít người làm tranh còn bán được chứ nhiều người cùng làm không biết bán cho ai, hơn nữa nhiều người chuyển sang treo tranh Trung Quốc vừa rẻ vừa đẹp. Còn làm vàng mã thì công việc ổn định quanh năm, vào dịp này làm mũ ông Công, ông Táo không đủ bán", anh Dũng chia sẻ.

Anh Thành – một thương lái ở Thành phố Bắc Ninh

Hiu hắt lửa nghề

Với quan niệm “trần sao âm vậy”, nên ngoài quần áo, giày dép, người Đông Hồ còn làm  đủ các loại mặt hàng từ điện thoại, xe máy, ô tô, biệt thự cho đến các con vật nuôi, vật dụng gia đình như đĩa, bát, ống vôi bằng các nguyên liệu tre, giấy, gỗ. Thông thường, mỗi nhà trưng một biển, chuyên làm và bán một mặt hàng riêng. Có nhà chuyên làm xe máy, ô tô, có nhà lại chuyên đồ gia dụng. Những chiếc xe SH được “sao chép” đúng mẫu mã, sơn màu và thiết kế chẳng khác nào hàng thật. Nhiều người không khỏi ngạc nhiên khi nhìn thấy điều hòa nhiệt độ, máy giặt, tủ lạnh, laptop … bằng giấy được bày la liệt trong các cửa hàng.

Đến giờ, dạo quanh Đông Hồ đều thấy chật cứng đồ dùng cho người cõi âm. Từ ngoài sân đến trong nhà, xe máy chất thành từng chồng cao ngất, với đủ các loại xe như Dream, Wave, Future đến xe tay ga như SH 125, Air Blade… Mỗi chiếc có giá khoảng 200.000 - 400.000 đồng, thậm chí có khi lên đến hàng triệu, tùy từng thời điểm và tùy theo mức độ tinh xảo của sản phẩm.

Nghề làm hàng mã đã và đang mang lại nguồn thu nhập lớn cho người dân ở Đông Hồ

Nguyên liệu để tạo nên một sản phẩm hàng mã ở Đông Hồ thường là tre, gỗ và giấy thếp. Những tấm giấy thếp đã được in hình sẵn sau khi mua về sẽ được gắn lại với khung tre đã dựng. Chất dính để gắn chúng chủ yếu là bột gạo trộn lẫn với bột sắn sau đó đun lên được gọi là hồ. Loại hồ này trắng đục và sền sệt. Để các tấm giấy được cứng hơn người ta dùng loại loại hồ này pha loãng, quét lên bề mặt của chúng một lớp mỏng sau đó mang đi phơi khô.

Với các mặt hàng khác như mũ, giày, … cần dùng đến sơn, người ta thường trộn các màu lại với nhau để được màu như ý. Ví như, để ra được màu đỏ tươi của mũ ông Công, ông Táo, người ta trộn sơn màu đỏ và màu vàng với nhau. Ngày nay, không còn những màu được pha chế tự nhiên như trước mà thay vào đó là các phẩm màu hóa học. Dọc theo con mương của làng, những dòng sơn đỏ, xanh túa ra từ các rãnh thoát nước. Từ trong các con ngõ nhỏ, tấp nập xe máy, xe đạp chở đầy hàng mã ra chân đê, nơi có những xe ô tô của thương lái đang chờ sẵn...

“Đám cưới chuột” - Bức tranh nổi tiếng của Đông Hồ

Anh Thành, một thương lái ở TP Bắc Ninh, cho biết, đã hơn chục năm nay, cứ đến dịp cuối và đầu năm, anh lại đến đây mua hàng rồi mang đi bán ở các khu vực khác. Hàng ở đây không đẹp nhưng rẻ và nhiều loại. Ở đây muốn mua gì cũng có, khách chỉ cần gọi cho những nhà chuyên làm về mặt hàng nào đó, 10 phút sau hàng đã được chở ra tận xe. Thông thường thì vào dịp cuối năm, giá các loại hàng mã sẽ được đẩy lên đôi chút. Mặt hàng tăng nhiều nhất là vàng, hương, tiền âm phủ.  Mỗi loại tăng từ 5 – 10 nghìn đồng, nhưng so với các thị trường khác như phố Hàng Mã, các chợ ở trung tâm Hà Nội thì hàng mã ở đây rẻ hơn nhiều. Chính vì vậy mà thương lái ngày càng đổ về Đông Hồ đông hơn, kinh tế của người dân ở đây cũng dần khá giả.

Cứ thế, theo thời gian, nghề tranh ở Đông Hồ ngày càng mai một. Số nghệ nhân còn đeo đuổi với nghề chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Họ trụ lại với tranh phần vì đó nghề truyền thống của gia đình, phần vì quá đắm đuối, đam mê. Nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam, 83 tuổi, chia sẻ: "Ngay từ nhỏ, tôi đã đam mê và yêu tranh Đông Hồ. Trải qua biết bao thăng trầm, bể dâu của cuộc sống, đến ngày nay gia đình tôi vẫn tiếp tục gìn giữ và phát triển được nghề truyền thống, coi như tâm nguyện của tôi đã hoàn thành. Đến nay, gia đình đã có ba thế hệ cùng làm tranh. Ở Đông Hồ bây giờ ít người làm tranh, nên tranh cũng bán được. Hơn nữa, nhiều người vẫn thích chơi và treo tranh Đông Hồ, thỉnh thoảng du khách nước ngoài sang tìm mua. Bởi vậy, thu nhập cũng tạm ổn khiến những người đam mê với nghề như chúng tôi có thêm động lực tiếp tục gìn giữ và phát triển nghệ thuật tranh dân gian truyền thống này".

Cũng nhờ công gìn giữ nghề tranh của những nghệ nhân như ông Nguyễn Đăng Chế, ông Nguyễn Hữu Sam mà đến nay, dòng tranh dân gian Đông Hồ vẫn được nhiều du khách trong và ngoài nước mến mộ mỗi khi đặt chân đến mảnh đất văn vật hữu tình này. Nhưng có lẽ, để giữ lại nghề tranh, Đông Hồ còn rất nhiều việc phải làm.

Phượng Lê

Nhận xét

Nội quy: Nhận xét có tối thiểu 3 ký tự.

0 nhận xét

Bài viết cùng chuyên mục

Những điểm mới quan trọng trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh (sửa đổi)

Luật Khám bệnh, chữa bệnh (sửa đổi) vừa được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp bất thường lần thứ 2 có nhiều nội dung mới, quan trọng.

Cà Mau: Phát hiện quả bom nặng 250kg khi cải tạo ao tôm

Ngày 3/2, Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh Cà Mau cho biết vừa thu gom quả bom nặng khoảng 250kg còn sót lại sau chiến tranh tại thị trấn U Minh, huyện U Minh.

Nhiều chính sách ưu đãi vé tàu sau Tết Nguyên đán

Cùng với việc tổ chức chạy tàu, ngành đường sắt áp dung nhiều chương trình khuyến mãi từ 5 đến 30% giá vé đối với hành khách sau Tết Nguyên đán 2023.

Tai nạn trên cao tốc TPHCM – Trung Lương, 6 người thương vong

Cục CSGT (Bộ Công an) đang điều tra làm rõ nguyên nhân vụ tai nạn khiến 1 người chết, 5 người bị thương trên cao tốc TPHCM - Trung Lương.

Bà Rịa - Vũng Tàu: Báo chí cần chú trọng tuyên truyền về mặt tốt, mặt tích cực, gương người tốt việc tốt

Đó là phát biểu chỉ đạo của ông Nguyễn Văn Thọ, Chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu tại cuộc họp đánh giá công tác tuyên truyền trong dịp Tết Quý Mão 2023 với Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Sở TT - TT ...

Ra mắt cuốn sách của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Ngày 2/2, cuốn sách: “Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước ta ngày càng trong sạch, vững mạnh” của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng – Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương ...

BaDen Mountain Marathon 2023 dự kiến thu hút 7.000 vận động viên tham gia

Giải chạy BaDen Mountain Marathon 2023 với chủ đề “Đường chạy huyền thoại” diễn ra trong 2 ngày (22-23/4/2023) tại cung đường đẹp nhất Tây Ninh, dự kiến thu hút khoảng 7.000 vận động viên tham gia.

TPHCM: Kho cỏ nhân tạo bốc cháy khiến khu dân cư mất điện

Rạng sáng 2/2, kho cỏ nhân tạo tập kết tại hẻm thuộc ấp Mới 2, xã Trung Chánh (huyện Hóc Môn) bất ngờ bốc cháy khiến khu dân cư mất điện.

Sở Y tế tỉnh Quảng Ngãi lên tiếng về cái chết của bệnh nhi 3 tuổi

Ngày 31/1, Sở Y tế Quảng Ngãi đã có báo cáo chính thức về trường hợp bệnh nhi Trần Đại L. (3 tuổi) tử vong và người nhà tố do Bệnh viện Sản – Nhi tỉnh này tắc trách.

Bạc Liêu: Diêm dân gặp khó vì mưa trái mùa

Thời gian gần đây những cơn mưa trái mùa liên tiếp xuất hiện đã ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình sản xuất muối khiến nhiều diêm dân đứng ngồi không yên.