Chủ Nhật, 20/09/2020

Thịt trâu gác bếp món ăn đặc sắc ngày Tết của người Thái

24/01/2020 06:58

Năm nào cũng vậy, cứ vào dịp cuối năm, bà con dân tộc Thái sống ở vùng núi Tây Bắc lại tất bật với công việc làm thịt trâu khô gác bếp, để tiếp đãi khách trong ngày Tết cổ truyền. Món ăn này đậm đà như chính nghĩa tình của người dân bản địa đối với du khách thập phương.

Nếu ai đã đến các tỉnh Tây Bắc như: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu không thể không thưởng thức món thịt trâu gác bếp, món ăn cổ truyền của người dân tộc Thái. Đặc biệt là trong dịp tết Nguyên đán mỗi mẫm cỗ đãi khách ngày tết của người Thái bao giờ cũng có một đĩa thịt trâu khô xé nhỏ đặt giữa mâm cơm, kèm theo gói xôi nếp mời khách. Ngày nay, do điều kiện sống nâng lên, thịt trâu khô gác bếp không chỉ là món ăn đặc trưng của người Thái mà còn trở nên phổ biến đối với người dân Tây Bắc. Xưa kia, người Thái đen nghĩ ra cách ướp sẵn thịt trâu, bò rồi gác lên bếp để bảo quản được lâu, dùng trong những ngày quan trọng. Món ăn như thực phẩm khô dự trữ trong ngày mưa gió. Dần dần, thực khách miền xuôi khi tới miền ngược lại đâm nghiền món khô này.

Sơn La là một tỉnh thuộc vùng núi phía Tây Bắc Việt Nam nổi tiếng với cảnh trí thiên nhiên hùng vĩ, những ngọn núi trùng trùng điệp điệp, khí hậu cận nhiệt đới ẩm khiến cho thiên nhiên và cảnh vật nơi đây thêm phần hoang dã, bí ẩn. Khi đến với du lịch Sơn La, ngoài việc ngắm nhìn thiên nhiên thì nhiều du khách còn bị ẩm thực nơi đây cuốn hút. Khác với những món đồ ăn nhanh, hiện đại ở những thành phố miền xuôi, những món ăn đặc sản ở Sơn La là sự kết tinh của những món quà mà thiên nhiên ban tặng, dưới bàn tay của người dân bản địa tạo nên những món ăn đặc sắc mà không đâu có được. Trong vô vàn những món ăn đặc sản Sơn La thì thịt trâu gác bếp chính là món ăn nổi tiếng nhất.

nguoi-dan-toc-thai-ben-nhung-xien-thit-trau-kho-2-w660-h371.jpg

Người dân tộc Thái bên những xiên thịt trâu khô

Đến xã Hua La, Thành phố Sơn La những ngày giáp tết đúng vào dịp người dân đang tất bật cắt, xẻ những miếng thịt tươi, để làm thịt khô gác bếp. Ông Tòng Văn Xôm một người có thâm niên nhiều năm làm thịt trâu khô cho biết: Tôi đã biết làm thịt khô hơn 30 năm nay ngày xưa cũng do ông bà cha mẹ truyền lại nên mình biết cách làm. Năm nào cũng vậy, đến dịp tết gia đình tôi lại tranh thủ làm thịt trâu khô vừa để làm món ăn đãi khách thăm nhà; vừa để làm hàng hóa cho người mua làm quà, biếu tặng.

Theo ông Xôm, để có những xiên thịt khô thơm ngon, ngọt, việc đầu tiên là phải chọn thịt của những con trâu to khỏe, nuôi thả tự nhiên trên rừng, đặc biệt là không lấy thịt của những con trâu ốm yếu, bệnh tật. Muốn có nguyên liệu ngon thì phải chọn lấy chỗ thịt bắp, không có gân, lọc sạch. Nếu để lại gân khi ăn sẽ rất khó xé thịt và cũng không thể nhai nổi, mát cảm giác ngon khi thưởng thức.

Ông Xôm nói rằng, khi thái thịt phải thái dọc theo thớ, miếng thịt rộng chừng 3cm – 4cm, dài tầm 15cm. Sau đó, băm nhỏ gia vị tỏi, sả, ớt cộng thêm ít hạt mắc khén rừng giã nhỏ đây là loại gia vị đặc trưng của người Thái chỉ vùng Tây Bắc mới có thôi. Sau đó thêm muối, mì chính trộn đều với thịt, ướp trong thời gian khoảng một giờ đồng hồ, cho thịt ngấm đều gia vị. Dùng que xiên thịt lại với nhau. Xiên để xiên thịt khô gác bếp phải làm từ những cây tre già, có độ cứng, bền chắc. Đem xiên thịt gác lên lên bếp than củi sấy. Qua hàng tuần gác bếp, từng dải thịt thấm đều quyện hơi khói tự nhiên rồi khô lại. Miếng thịt dần quắt lại, nâu ánh tự nhiên. Trên bề mặt thịt sót lại vài miếng ớt khô, hạt tiêu, gia vị thấm vào từng thớ thịt, quyện chút mùi khói tạo nên một hương vị đậm đà đặc trưng của núi rừng. Đối với người Thái vùng cao Tây Bắc, họ chủ yếu hun thịt bằng than củi lấy từ trên rừng, nên thịt trâu của người Thái thơm mùi khói nồng nhưng không hăng khó chịu.

nhung-xien-thit-duoc-hun-khoi-tao-nen-mui-vi-dac-trung-cua-mon-an-2-w960-h589.jpg

Thịt trâu khô món ăn đặc sản của người Thái Tây Bắc

Xã Hua La là một xã có truyền thống làm du lịch từ nhiều năm nay du khách đến xã không chỉ được thưởng thức món đặc sản là thịt trâu gác bếp mà còn được tắm suối nước nóng tự nhiên và ăn những món ăn của người Thái như gà nướng, cơm lam, cá nướng và các món chế biến từ rau rừng. Khác với người dân sống ở thành thị thường bảo quản đồ trong tủ lạnh, thì người người Thái thường bảo quản bằng cách gói vào giấy hoặc vải cho vào trong nồi, niêu đậy kín. Ngày nay nhiều hộ gia đình thường bảo quản thịt trâu bằng cách hút chân không để thịt trâu luôn giữ được độ dai và hương vị trong thời gian khoảng 1 tháng. Khi ăn nên đem hấp nóng lại để tăng thêm độ ngon của thịt, ăn mềm hơn và thơm hơn.

Thịt trâu khô khi ăn được xé thành từng miếng nhỏ, chấm với tương ớt hoặc chẩm chéo một loại nước chấm được giã từ các gia vị như gừng, tỏi, ớt, rau mùi hoặc lá chanh trộn thêm một chút muối hoặc nước mắm tùy vào khẩu vị của từng người ăn. Vừa ăn vừa nhâm nhi chén rượu xuân hay những chum rượu cần đã làm nên văn hóa ẩm thực của đồng bào Tây Bắc. Hiện tại giá thịt trâu tươi dao động từ 210.000 đến 250.000 đồng 1kg để làm ra được 1kg thịt trâu khô cần ít nhất 3kg thịt trâu tươi nên giá thịt trâu khô được bán từ 700 đến 1 triệu đồng 1kg tùy từng loại thịt và do nhu cầu của khách hàng đặt. Bên cạnh món thịt trâu gác bếp khách hàng còn có rất nhiều lựa chọn như thịt bò, thịt lợn khô hay cá giảng để phục vụ nhu cầu trong gia đình và làm quà tặng bạn bè, người thân trong dịp tết.

nhung-xien-thit-duoc-hun-khoi-tao-nen-mui-vi-dac-trung-cua-mon-an-w800-h500.jpg

Những xiên thịt được hun khói tạo nên mùi vị đặc trưng của món ăn

Đối với du khách khi đến với Tây Bắc không chỉ ấn tượng bởi cảnh sắc thiên nhiên, núi rừng hung vĩ, với dòng Sông Đà nơi có Thủy điện Sơn La công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á mà còn bị cuốn hút bởi các món ăn đặc trưng của đồng bào dân tộc nơi đây. Nếu người H’Mông có món mèn mén làm từ bột ngô, người Dao có món thịt chua, người Mường có món măng chua nấu thịt gà thì người dân tộc Thái có món thịt trâu gác bếp.

Năm tháng trôi qua những người dân bản địa vẫn truyền nhau đời này qua đời khách cách làm món thịt trâu gác bếp, dần dần đã có những cơ sở kinh doanh, doanh nghiệp làm món ăn này để bán trên thị trường. Nhưng món thịt trâu cổ truyền của người dân tộc Thái vẫn mang những hương vị riêng và là món ăn không thể thiếu trong dịp tết Nguyên đán.

Ngọc Minh