Thứ Ba, 17/09/2019

Tòa Gia đình và Người chưa thành niên: Bước tiến của cải cách tư pháp

13/09/2019 09:24

Thành lập Tòa Gia đình và Người chưa thành niên (Tòa GĐ&NCTN) trong tổ chức bộ máy của TAND là dấu ấn quan trọng và là một trong những thành công của tiến trình cải cách tư pháp.

Tòa GĐ&NCTN là bước đi cụ thể nhằm triển khai có hiệu quả các quan điểm, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ, phát triển gia đình Việt Nam; bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em nói chung và xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật nói riêng.

Thành lập Tòa chuyên trách về GĐ&NCTN

Gia đình là tế bào của xã hội, trẻ em là mầm non, là tương lai của đất nước. Bởi vậy, bảo vệ và phát triển gia đình, chăm sóc và giáo dục trẻ em là lĩnh vực luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 5/11/2012 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em trong tình hình mới; trong thời gian qua, hệ thống TAND đã cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức TAND năm 2014, trong đó có việc tổ chức lại các Tòa chuyên trách. Đây là giải pháp có tính đột phá nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác Tòa án nói chung, công tác xét xử, giải quyết các vụ việc về GĐ&NCTN nói riêng.

Để việc tổ chức các Toà chuyên trách nói chung, Tòa GĐ&NCTN nói riêng được thực hiện thống nhất trong cả nước, ngày 21/1/2016, Chánh án TANDTC đã ban hành Thông tư số 01 quy định việc tổ chức các Tòa chuyên trách tại TAND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; TAND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương; trong đó, quy định cụ thể về thẩm quyền và quy trình tổ chức Tòa GĐ&NCTN. Chánh án TANDTC cũng có ý kiến chỉ đạo Tòa án các cấp về công tác nhân sự, yêu cầu về cơ sở vật chất, chuyên môn, cũng như yêu cầu về sự phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức phúc lợi xã hội, cơ quan y tế, giáo dục ở trung ương và địa phương trong việc giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa GĐ&NCTN.

Tòa GĐ&NCTN có thẩm quyền giải quyết các vụ việc gồm: Các vụ án hình sự mà bị cáo là người dưới 18 tuổi hoặc các vụ án hình sự mà bị cáo là người đã đủ 18 tuổi trở lên nhưng người bị hại là người dưới 18 tuổi bị tổn thương nghiêm trọng về tâm lý hoặc cần sự hỗ trợ về điều kiện sống, học tập do không có môi trường gia đình lành mạnh như những người dưới 18 tuổi khác. Xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại TAND đối với người chưa thành niên; các vụ việc hôn nhân gia đình theo quy định của Bộ luật TTDS.

Thăm quan mô hình phòng xét xử Tòa gia đình và Người chưa thành niên

Sau một thời gian triển khai thực hiện Thông tư số 01, ngày 4/4/2016, TANDTC đã tổ chức Lễ Công bố Quyết định thành lập Tòa GĐ&NCTN tại TAND TP Hồ Chí Minh. Đây là Tòa GĐ&NCTN đầu tiên tại Việt Nam và là Tòa chuyên trách mới theo quy định của Luật Tổ chức TAND năm 2014. Tiếp theo, Tòa GĐ&NCTN đã được thành lập ở TAND cấp cao tại Hà Nội, TAND cấp cao tại Đà Nẵng, TAND cấp cao tại TP Hồ Chí Minh. Ngày 22/6/2018, TANDTC tiếp tục tổ chức Lễ ra mắt Tòa GĐ&NCTN tại TAND tỉnh Đồng Tháp. Cho đến nay, Tòa GĐ&NCTN mới chỉ được thành lập ở 3 TAND cấp cao và 2 TAND cấp tỉnh là TP Hồ Chí Minh và Đồng Tháp.

Song song với việc thành lập Tòa GĐ&NCTN, TANDTC đã tập huấn các quy định và kỹ năng giải quyết, xét xử các vụ việc liên quan đến gia đình cũng như người chưa thành niên phạm tội. Quá trình tập huấn, các Chuyên gia quốc tế và Thẩm phán TANDTC đã hướng dẫn Thẩm phán, Thư ký trực tiếp làm công tác xét xử những vụ việc liên quan đến GĐ&NCTN, đồng thời trao đổi, thảo luận để đưa ra những phương pháp giải quyết tốt nhất.

Chuyên môn hóa công tác giải quyết các vụ việc về GĐ&NCTN

Đối với các vụ án mà người bị hại là trẻ em hoặc người phạm tội là người chưa thành niên, do xuất phát từ tâm lý của trẻ em bị xâm hại và người chưa thành niên phạm tội là đối tượng chưa hoàn thiện, dễ bị tổn thương, suy chấn tâm lý trước những tác động từ bên ngoài, kể cả từ phía cơ quan tiến hành tố tụng, nên vị trí người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và người tham dự phiên tòa của Tòa GĐ&NCTN được bố trí một cách thân thiện, làm giảm cảm giác căng thẳng, sợ hãi đối với người chưa thành niên.

Về cơ sở vật chất của Tòa GĐ&NCTN có tính chất đặc biệt, đặc thù nên bắt buộc phải có phòng tư vấn, hòa giải; phòng trẻ em; phòng trợ giúp y tế và phòng xét xử thân thiện. Bên cạnh đó, cùng với đội ngũ Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án, Tòa GĐ&NCTN còn có chuyên gia tâm lý, giáo dục, bác sĩ... tham gia trong quá trình giải quyết vụ việc. Do đó, những đơn vị Tòa án được thành lập Tòa GĐ&NCTN đã chủ động xây dựng quy chế phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức phúc lợi xã hội, cơ quan y tế, giáo dục ở trung ương và địa phương nhằm phối hợp với Tòa án giải quyết tốt nhất các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa GĐ&NCTN.

Chánh án TANDTC Nguyễn Hòa Bình trao quyết định thành lập Tòa gia đình và Người chưa thành niên tại TAND tỉnh Đồng Tháp

Thực tiễn giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa GĐ&NCTN trong thời gian qua cho thấy, các Thẩm phán đã bám sát quan điểm xử lý người chưa thành niên phạm tội đã được thể hiện trong các văn bản pháp luật, trong đó không chỉ coi người chưa thành niên phạm tội là đối tượng cần trừng trị, mà còn coi họ là nạn nhân của môi trường xã hội. Do đó việc xem xét trách nhiệm pháp lý của họ luôn phải đặt trong mối quan hệ với trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc, giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội.

Mục đích của việc xử lý người chưa thành niên có hành vi nguy hiểm cho xã hội là nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh để trở thành công dân có ích cho xã hội. Vì vậy, quá trình giải quyết, Thẩm phán đã xử lý tốt các vấn đề thuộc quan hệ gia đình nhằm nâng cao ý thức và trách nhiệm của các thành viên đối với việc chăm sóc, giáo dục con cái để hạn chế, ngăn ngừa trẻ em vi phạm pháp luật, tạo môi trường lành mạnh để trẻ em phát triển thể chất và nhân cách, góp phần vào sự ổn định chung của toàn xã hội.

Ông Youssouf Adel- Jelil, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam đánh giá cao việc thành lập Tòa GĐ&NCTN ở các Tòa án, cho rằng đây là cam kết của Việt Nam về quyền con người, quyền của trẻ em và Công ước quốc tế về quyền trẻ em; chứng minh sự quan tâm của Đảng, Nhà nước Việt Nam, của lãnh đạo TANDTC và các cơ hữu quan đối với trẻ em. Ông cho rằng Tòa GĐ&NCTN là đỉnh cao của hệ thống tư pháp Việt Nam nhằm bảo vệ trẻ em; bởi lẽ dù tham gia ở vị trí nào trong phiên tòa thì trẻ em cũng đều cần được bảo vệ. Tại phiên tòa, từ cách bố trí chỗ ngồi của Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên, Luật sư và những người tham gia tố tụng khác, cùng việc áp dụng thủ tục tố tụng đặc biệt đối với trẻ em, cùng sự đào tạo cơ bản của các Thẩm phán, Thư ký sẽ là cơ chế hữu hiệu để bảo vệ trẻ em.

“Việt Nam đã lồng ghép giữa các quyền trẻ em và chính sách bảo vệ trẻ em một cách chặt chẽ chứng tỏ cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc bảo đảm quyền trẻ em, đặc biệt là trẻ em trong hoạt động tư pháp, thông qua việc xây dựng một hệ thống tư pháp trẻ em toàn diện mà Tòa GĐ&NCTN là trung tâm, với sự tham gia, phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, tổ chức có liên quan…” - Ông Youssouf Adel- Jelil, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam nhấn mạnh.

Trần Minh