Thứ Ba, 17/09/2019

Tòa án nhân dân nỗ lực cải cách tư pháp

13/09/2019 09:32

Tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, hệ thống TAND đã tiến hành nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác xét xử.

Trong đó, đáng chú ý là đổi mới tổ chức phiên tòa theo tinh thần cải cách tư pháp, cả về nội dung và hình thức tổ chức phiên tòa.

Quan điểm của Đảng về cải cách tư pháp

Cải cách tư pháp đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễncấp bách. Trong thời gian qua, hoạt động cải cách tư pháp đã đạt được nhiều thành tựu. Nhiều chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp được thể chế trong Hiến pháp, pháp luật và được triển khai đạt kết quả. Tổ chức bộ máy tòa án, viện kiểm sát, cơ quan bổ trợ tư pháp tiếp tục được kiện toàn; chất lượng hoạt động có tiến bộ.

Mặc dù vậy, cải cách tư pháp vẫn chưa thực sự đáp ứng yêu cầu của đổi mới, góp phần thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Chính vì vậy, một lần nữa Đại hội Đảng lần thứ XII khẳng định mục tiêu chiến lược là xây dựng nền tư pháp “trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”.

Kế thừa quan điểm của các kỳ Đại hội trước, Đại hội XII đã nhấn mạnh tầm quan trọng của Chiến lược cải cách tư pháp, chỉ ra những hạn chế, tồn tại của việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp những năm qua, đồng thời xác định các biện pháp mang tính định hướng hoạt động giai đoạn tiếp theo.

Văn kiện Đại hội XI nhấn mạnh: Cải cách tư pháp còn chậm, chưa đồng bộ, việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế và quản lý nhà nước, năng lực xây dựng thể chế, quản lý, điều hành, tổ chức thực thi pháp luật còn yếu.

Đại hội XII đã chỉ ra nguyên nhân của hạn chế đồng thời đã đề ra những biện pháp mạnh mẽ nhằm bảo đảm về cơ sở chính trị cho hoạt động cải cách tư pháp. Đó là “Tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp, xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, từng bước hiện đại; bảo vệ pháp luật, công lý, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Phân định rành mạch thẩm quyền quản lý hành chính với trách nhiệm, quyền hạn tư pháp trong tổ chức, hoạt động của các cơ quan tư pháp”.

Bị cáo đứng trước bục khai báo trả lời HĐXX 

Đối với Tòa án “Cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định về chức năng, nhiệm vụ của Tòa án nhân dân và hoạt động xét xử. Tổ chức tòa án theo thẩm quyền xét xử; bảo đảm nguyên tắc độc lập, nguyên tắc tranh tụng trong xét xử, bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo, của đương sự”.

Đại hội XII nhấn mạnh 5 nhiệm vụ cải cách tư pháp cơ bản đối với tòa án, trong đó nhấn mạnh vai trò của hoạt động xây dựng pháp luật, bảo đảm Tòa án thực sự là cơ quan xét xử và thực hiện quyền tư pháp mà Hiến pháp đã quy định. Đồng thời, tòa án phải được tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và bảo đảm ba nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động là độc lập trong xét xử, tranh tụng trong xét xử và bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo, của đương sự.

Đại hội XII cũng nhấn mạnh nguyên tắc xét xử theo thẩm quyền của tòa án mà không phụ thuộc vào đơn vị hành chính lãnh thổ. Quan điểm này phù hợp với xu thế cải cách khách quan của Việt Nam và thế giới đối với hệ thống tòa án.

Một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng công tác xét xử là đổi mới tổ chức phiên tòa theo tinh thần cải cách tư pháp đồng thời bảo bảo đảm nguyên tắc đã được hiến định, đó là Hội đồng xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; thực hiện tốt nguyên tắc tranh tụng; tôn trọng quyền con người...

Nỗ lực của hệ thống Tòa án nhân dân

Là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp, xử lý các vi phạm pháp luật, giải quyết các tranh chấp pháp lý, để hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ đó, Tòa án được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc mang tính đặc thù, hiến định cụ thể tại Điều 103 Hiến pháp năm 2013. Các nguyên tắc được kế thừa từ các Hiến pháp trước đó như xét xử có Hội thẩm tham gia, nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập, nguyên tắc xét xử công khai, xét xử tập thể, nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo, quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của đương sự v.v...

Mô hình phòng xét xử theo tinh thần cải cách tư pháp

Trong quy định các nguyên tắc này, Hiến pháp năm 2013 đã bổ sung một số nguyên tắc mới thể hiện tinh thần đổi mới trong cải cách tư pháp ở nước ta, phù hợp với các công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia. Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử đã được Ban cán sự đảng, lãnh đạo TANDTC đề ra nhiều giải pháp và triển khai trong toàn hệ thống, coi đó là một bảo đảm quan trọng giúp cho việc xét xử toàn diện, khách quan, bảo đảm quyền con người, quyền tố tụng của những người tham gia tố tụng, hạn chế thấp nhất các trường hợp oan sai trong hoạt động tố tụng tư pháp nói chung, trong xét xử của Tòa án nói riêng.

Trong đó nguyên tắc Hội đồng xét xử chỉ tuân theo pháp luật luôn được đề cao. Nghĩa là ngoài pháp luật ra họ không được tuân theo một cái gì hoặc một ai khác. Họ không phải chịu bất kỳ một sự can thiệp nào từ bên ngoài. Pháp luật trao cho họ quyền họ phải được sử dụng đầy đủ, thực hiện tốt quyền đó. Không ai, bằng cách này hay cách khác được xâm phạm đền quyền của họ.

Bên cạnh đó, TANDTC luôn chỉ đạo và hướng dẫn các Tòa án tổ chức tốt các phiên tòa theo tinh thần cải cách tư pháp, tổ chức các hội nghị quán triệt và thi hành Hiến pháp năm 2013 cũng như quán triệt và triển khai thực hiện các quy định của các đạo luật về tố tụng tư pháp mới được sửa đổi, bổ sung trong toàn hệ thống; chỉ đạo các Tòa án tổ chức các phiên tòa bảo đảm thực hiện tốt nguyên tắc tranh tụng.

TANDTC cũng yêu cầu các Thẩm phán cần nâng cao bản lĩnh nghề nghiệp, thực hiện đầy đủ thẩm quyền tố tụng của mình trong việc yêu cầu điều tra bổ sung; thực hiện nguyên tắc suy đoán vô tội; khởi tố vụ án tại phiên tòa; kiến nghị để khắc phục các sai sót của các cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án hay kiến nghị với các cơ quan quản lý nhà nước khắc phục những hạn chế, thiếu sót là nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm.

Nằm trong tiến trình cải cách tư pháp tại Tòa án, Chánh án TANDTC Nguyễn Hòa Bình đã ký ban hành Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC ngày 28/7/2017 quy định về phòng xử án. Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2018. Theo đó, phòng xử án được qui định phải thể hiện vị trí, vai trò trung tâm của Hội đồng xét xử; bảo đảm quyền bình đẳng trước Tòa án; bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử; bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo, quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Chỗ ngồi của đại diện Viện kiểm sát ngang bằng với luật sư; thay vành móng ngựa bằng bục khai báo v.v… là bước tiến dài trong tiến trình cải cách tư pháp tại Tòa án.

Với nhiều giải pháp đồng bộ, hệ thống Tòa án nhân dân đang thể hiện quyết tâm chính trị nhằm nâng cao chất lượng xét xử góp phần xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa như tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX và chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp đã đề ra./.

 

Quang Minh