Thứ Hai, 14/10/2019

Hoàn thiện thể chế kinh tế: Hướng tới xoá bỏ văn bản dưới luật

14/09/2019 02:54

“Chúng ta phải xây dựng, hoàn thiện pháp luật trên tinh thần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tạo môi trường thông thoáng...”, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh điều đó tại phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật diễn ra đầu tháng 8/2019.

Người đứng đầu Chính phủ còn khẳng định, Chính phủ dành nhiều thời gian cho công tác xây dựng thể chế pháp luật, các bộ trưởng phải tập trung cho công tác này, đây là nền tảng quan trọng cho chỉ đạo điều hành. Nâng cao trách nhiệm, chất lượng văn bản, phân công hợp lý hơn, phối hợp chặt chẽ hơn trong quá trình soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật, tránh tình trạng “giữa đường đổi vai”.

Trước đó, hồi đầu năm 2019, khi trò chuyện với doanh nghiệp Pháp, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã khẳng định; “Quốc hội Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế, phù hợp với thông lệ quốc tế, tiến trình hội nhập mà Việt Nam cam kết trong các Hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết, qua đó đảm bảo tính minh bạch, công khai, không phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước. Còn về phía Chính phủ sẽ quản lý điều hành tạo môi trường đầu tư có tính cạnh tranh cao, thuận lợi thông thoáng, với việc cải cách hành chính sâu rộng từ giai đoạn thành lập doanh nghiệp cho đến hải quan, thuế vụ... Trong khi Chính phủ xây dựng Chính phủ điện tử, Quốc hội cũng sẽ xây dựng Quốc hội điện tử. Chính phủ và Quốc hội sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp, nhà đầu tư, giải quyết các khó khăn vướng mắc bởi sự thành công của doanh nghiệp nước ngoài là thành công của Việt Nam...”.

Khi cả người đứng đầu cơ quan hành pháp và người đứng đầu cơ quan lập pháp cũng khẳng định như vậy cho thấy Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện mục tiêu hoàn thiện thể chế pháp luật để xây dựng một nền kinh tế có tính cạnh tranh cao.

Thực trạng pháp luật kinh tế hiện nay

PGS.TS. Dương Đăng Huệ, Vụ trưởng Vụ Pháp luật Kinh tế - Dân sự, Bộ Tư pháp cho rằng, sau hơn 30 đổi mới Việt Nam đã hình thành một hệ thống pháp luật kinh tế tương đối đầy đủ để điều chỉnh các vấn đề phát sinh do thực tiễn hoạt động của nền kinh tế đặt ra như ghi nhận đầy đủ các loại chủ thể tham gia quan hệ thị trường, điều chỉnh các quan hệ phát sinh trên cơ sở bình đẳng, tự nguyện và tự chịu trách nhiệm... Ngoài ra pháp luật kinh tế hiện nay cũng đã ghi nhận và bảo đảm thực hiện quyền tự do kinh doanh, có nhiều quy định để hạn chế đến mức thấp nhất việc can thiệp của các cơ quan công quyền vào hoạt động của các doanh nghiệp, ghi nhận quyền bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh, không phân biệt hình thức sở hữu, quy mô kinh doanh, lĩnh vực đầu tư. Ghi nhận nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh, chống độc quyền, chống lạm dụng vị trí thống lĩnh để vi phạm sự cạnh tranh lành mạnh giữa các chủ thể kinh doanh...

Tuy nhiên, ông Dương Đăng Huệ cũng chỉ ra một số hạn chế như nhiều đạo luật có nội dung còn chung chung, do đó cần phải ban hành nhiều văn bản dưới luật để cụ thể hóa và điều này đã làm chậm quá trình thực thi luật vào cuộc sống. Pháp luật kinh tế chưa đảm bảo tính đồng bộ, do đó nhiều quy định mang tính nguyên tắc được ghi nhận trong Hiến pháp và các đạo luật chưa được thực thi. Còn về mặt nội dung, nhiều quy định không phù hợp với thực tế mà nguyên nhân là do việc khảo sát, đánh giá thực tiễn về những vấn đề có liên quan chưa được thực hiện tốt. Các thiết chế thực thi pháp luật chậm được xây dựng và hoàn thiện do đó cũng có những ảnh hưởng nhất định đến việc thực thi pháp luật kinh tế ở Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Đức Minh, Viện Nhà nước và Pháp luật cũng chỉ ra, hiện nay chất lượng hệ thống chính sách và pháp luật kinh tế chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu của Nhà nước pháp quyền. Kết quả cải cách hệ thống pháp luật, cải cách hành chính và cải cách tư pháp chưa đồng bộ và theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế thị trường. Sự hiểu biết và ý thức pháp luật của các doanh nghiệp, nhất là pháp luật về cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng, hội nhập quốc tế còn thấp. Nguyên nhân là do hiệu quả tuyên truyền pháp luật chưa cao và doanh nghiệp chưa thực sự coi trọng việc tìm hiểu pháp luật. Chi phí thực thi pháp luật còn cao, chẳng hạn chi phí kinh doanh, tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích của công dân trong các tranh chấp kinh tế. Quy định về thủ tục hành chính trong kinh doanh đã cải cách, nhưng trong một số lĩnh vực chuyên ngành vẫn còn phức tạp, chưa đồng bộ với thủ tục do pháp luật doanh nghiệp và pháp luật đầu tư quy định...

PGS, TS. Nguyễn Vũ Hoàng, Học viện Chính trị khu vực I bổ sung thêm, phải thừa nhận là tính cụ thể, minh bạch, tính thống nhất của hệ thống pháp luật về kinh tế ở Việt Nam chưa cao. Môi trường pháp luật kinh tế ở Việt Nam hiện vẫn còn là một hệ thống chồng chéo, thiếu đồng bộ của nhiều văn bản quy phạm pháp luật. Từ đó dẫn tới sự thiếu minh bạch trong hệ thống văn bản pháp luật. Ngoài ra, những thay đổi khó dự đoán trước của hệ thống pháp luật cũng là một vấn đề có tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh ở Việt Nam. Tính khả thi và hiệu quả của pháp luật còn thấp, biểu hiện là các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành ngày càng nhiều hơn nhưng thường xuyên bị thay đổi, gây tốn kém kinh phí, nguồn lực cho việc sửa đổi, bổ sung.

Phương hướng hoàn thiện

Góp ý về việc hoàn thiện pháp luật kinh tế, PGS.TS Dương Đăng Huệ nhấn mạnh, đầu tiên chúng ta phải đề cao vai trò của luật với tư cách là văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội, tăng cường việc ban hành luật để thay thế dần các hình thức văn bản quy phạm pháp luật khác. Quán triệt nguyên tắc luật càng cụ thể càng tốt để trên cơ sở đó, giảm dần và tiến tới xóa bỏ việc ban hành các văn bản dưới luật nhằm khắc phục tình trạng cồng kềnh, không đồng bộ, tính khó tiếp cận của hệ thống pháp luật kinh tế nước ta. Đặc biệt là phải xây dựng pháp luật kinh tế theo hướng tất cả những gì cản trở quyền tự do kinh doanh, tự do sở hữu, cản trở cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh đều cần phải được loại bỏ càng sớm càng tốt.

PGS.TS Nguyễn Đức Minh bổ sung thêm, tăng trưởng ở nước ta trong thời gian qua chủ yếu dựa vào các lợi thế đầu vào của sản xuất như tài nguyên thiên nhiên, nguyên liệu thô, nguồn nhân lực giá rẻ và sự cởi trói cơ chế cũ, giải phóng năng lực con người. Những yếu tố có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn của sản xuất như tri thức, khoa học và công nghệ, quản lý tiên tiến… mới được khai thác ở mức độ hạn chế. Khi động lực được tạo ra từ những cuộc cải cách vừa qua không còn đủ mạnh để thúc đẩy phát triển thì cần tạo ra những động lực mới, trong đó có đổi mới thể chế. Đó là phải cải cách thể chế pháp lý đáp ứng yêu cầu về nâng cao năng lực cạnh tranh và quản trị quốc gia, cũng như năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác, giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, và giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài. Tạo nền tảng pháp lý để đáp ứng cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia và ứng phó với những tác động tiêu cực của quá trình hội nhập quốc tế.

PGS.TS, Hoàng Văn Tú -  Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lập pháp lại chỉ ra, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay cần xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ. Độc lập, tự chủ ở đây là nền kinh tế không bị chi phối hay lệ thuộc vào nước khác, người khác, có khả năng tận dụng được tối ưu các nguồn lực bên ngoài và bên trong cho sự phát triển bền vững của đất nước, đồng thời có khả năng ứng phó một cách hiệu quả với những biến động của thị trường khu vực và thế giới. Để được nhưu vậy cần cần tập trung hoàn thiện pháp luật về thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN và hoàn thiện khung pháp luật về hội nhập kinh tế, quốc tế. Việc hoàn thiện khung pháp lý này sẽ giúp cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; khuyến khích khởi nghiệp sáng tạo, nhất là trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0; thu hút và quản lý hiệu quả hơn đầu tư trực tiếp nước ngoài…

TS. Nguyễn Thị Thu Thuỷ, Viện Nhà nước và Pháp luật cũng cho rằng, cần chú ý đến tính toàn diện và đồng bộ của hệ thống pháp luật. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, việc xuất hiện các ngành nghề mới với các phương thức sản xuất, kinh doanh mới phải được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật. Thực tế cho thấy sự xuất hiện của Grab, Uber tại Việt Nam và nhiều quốc gia. Sự xuất hiện của một loại phương thức kinh doanh mới dựa trên nền tảng công nghệ đã khiến các quốc gia gặp nhiều khó khăn trong việc quản lý và thậm chí là phân loại nó. Việc chậm trễ trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh loại hình kinh doanh này đã gây ra nhiều vấn đề về xã hội...

Ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương lưu ý, trong bối cảnh hiện nay một vấn đề đặt ra là câu chuyện chuyển đổi số nền kinh tế. Do đó, việc hoàn thiện pháp luật kinh tế phải đặt trong xu hướng chuyển đổi số này. Như việc sửa đổi Luật Doanh nghiệp lần này sẽ phải đơn giản hoá một số điều kiện như gia nhập thị trường. Theo đó, gia nhập thị trường của doanh nghiệp sẽ ứng dụng công nghệ thông tin, doanh nghiệp chỉ cần qua một cổng duy nhất để hoàn thiện các thủ tục. Cùng đó sẽ nâng cao quản trị số trong quản trị doanh nghiệp. Như vậy, với việc phát triển mạnh mẽ của kinh tế số thì Việt Nam cũng đang phải giải quyết nhiều vấn đề phát sinh liên quan, đặc biệt là khung pháp lý thích hợp với nền kinh tế số.

Lam Giang

Clip đang được xem nhiều nhất: Thanh Hoá: Bà hoả thiêu rụi hàng trăm ki ốt chợ trong đêm