Thứ Năm, 22/8/2019

Triển khai xây dựng luật hòa giải, đối thoại tại Tòa án

29/7/2019 10:35 UTC+7
(CLXH) - Từ thực tiễn tại Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế về hòa giải, đối thoại, Ban chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương đã đồng ý với chủ trương của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) về việc xây dựng dự án Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án...

Từ thực tiễn tại Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế về hòa giải, đối thoại, Ban chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương đã đồng ý với chủ trương của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) về việc xây dựng dự án Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về hòa giải, đối thoại, hướng tới giải quyết các mối quan hệ trong xã hội một cách nhanh chóng, đồng thuận.

Hiện nay, ở Việt Nam có nhiều loại hình hòa giải, đối thoại; trong đó các loại hình hòa giải, đối thoại ngoài Tòa án; hòa giải, đối thoại trong tố tụng đã hình thành và phát triển từ lâu. Mỗi loại hình hòa giải qua thực tiễn áp dụng đạt được những kết quả nhất định, nhưng còn nhiều vướng mắc dẫn đến hiệu quả chưa cao, chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn giải quyết tranh chấp dân sự, khiều kiện hành chính ngày càng nhiều và phức tạp.

 Thực tế hòa giải, đối thoại những năm qua cho thấy vẫn chưa có sự kết hợp giữa Tòa án và các nguồn lực hòa giải ngoài Tòa án trong quá trình hòa giải, đối thoại, dẫn tới cả phương thức hòa giải, đối thoại trong tố tụng và hòa giải ngoài Tòa án không phát huy hết ưu thế, hiệu quả. Phương thức hòa giải ngoài Tòa án có ưu điểm là linh hoạt; nhiều cơ quan, tố chức, cá nhân theo quy định của pháp luật thực hiện hòa giải nhưng kết quả hòa giải chỉ được thi hành khi các bên tự nguyện hoặc được Tòa án công nhận. Phương thức hòa giải, đối thoại trong tố tụng có giá trị pháp lý và được thi hành bằng con đường thi hành án, nhưng hòa giải, đối thoại chỉ là một thủ tục bắt buộc mà không có cán bộ chuyên trách thực hiện, do vậy hiệu quả chưa cao.

Việc thành lập Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án tạo ra một cơ chế mới hữu hiệu giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện và thực tiễn áp dụng cho thấy đây là mô hình cơ bản phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của Việt Nam. Giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện thông qua các Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án có ưu điểm là giải quyết hiệu quả với thủ tục đơn giản, linh hoạt, tiết kiệm chi phí, thời gian, công sức của đương sự, Nhà nước và toàn xã hội.

Đó là các đương sự không mất thời gian theo đuổi vụ kiện tại Tòa án qua các quy trình tố tụng; hiệu quả giải quyết mâu thuẫn cao, hạn chế kháng cáo, kháng nghị, tranh chấp, khiếu kiện phức tạp, tồn đọng kéo dài, giảm tải cho công tác xét xử của Tòa án. Hoạt động hòa giải, đối thoại giúp hàn gắn rạn nứt giữa các đương sự, tạo niềm tin, phấn khởi trong nhân dân và doanh nghiệp, tác động tích cực đến việc ổn định các quan hệ xã hội tại địa phương, tạo đồng thuận và xây dựng khối đoàn kết trong nhân dân phù hợp với định hướng của Đảng, Nhà nước; góp phần nâng cao uy tín và xây dựng bộ máy cơ quan tư pháp trong sạch.

Hòa giải đối thoại tại Tòa án mang lại nhiều lợi ích thiết thực

Qua thực tiễn áp dụng cho thấy đây là mô hình cơ bản phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của Việt Nam và sẽ được triển khai thực hiện trong toàn hệ thống TAND nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế theo chủ trương của Đảng, Nhà nước.

Nhằm nhân rộng mô hình có hiệu quả này và thực hiện kết luận của Ban chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương tại phiên họp thứ 6, ngày 15/9/2018, TANDTC tiếp tục và mở rộng thực hiện thí điểm tại Hải Phòng và 15 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gồm: Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam, Khánh Hòa, Đồng Nai, Bình Dương và Long An. Quá trình thí điểm là cơ sở pháp lý để tạo bước đột phá trong việc đẩy mạnh hòa giải, đối thoại trong việc giải quyết các tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính tại Tòa án và hình thành các vấn đề lý luận, thực tiễn cho việc xây dựng Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án.

Nhận định về việc TANDTC cho ra đời các Trung tâm hòa giải để thí điểm tại các địa phương, các chuyên gia cho rằng đây là một giải pháp mang tính đột phá của ngành Tòa án, bởi lẽ những năm qua, các vụ việc dân sự, khiếu kiện hành chính luôn có xu hướng tăng mạnh với tính chất ngày càng phức tạp. Nhiều vụ án dân sự, hành chính đã xét xử sơ thẩm, phúc thẩm nhưng vẫn tiếp tục có đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm.

Bên cạnh đó các bản án có hiệu lực pháp luật nhưng chậm được thi hành đã gây ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân, làm giảm niềm tin của người dân và xã hội đối với công tác Tòa án. Tranh chấp được Tòa án giải quyết xong nhưng mâu thuẫn giữa các bên trong vụ việc vẫn tồn tại. Cán bộ, công chức Tòa án quá tải trong công việc, số lượng biên chế chưa đáp ứng được yêu cầu so với cơ cấu tố chức, bộ máy, nhiệm vụ, thẩm quyền của Tòa án...

Thực tiễn hệ thống pháp luật Việt Nam cho thấy, quy định pháp luật về hòa giải, đối thoại đã được xây dựng, sửa đổi, bổ sung tương đối căn bản trong quá trình cải cách tư pháp; trong đó, có nhiều quy định nhằm khuyến khích tăng cường hòa giải, đối thoại.

Theo quy định của Bộ luật TTDS thì hòa giải là nguyên tắc cơ bản trong TTDS, là một trong những thủ tục tố tụng trong giai đoạn sơ thẩm giải quyết vụ án dân sự và việc dân sự công nhận thuận tình ly hôn, thỏa thuận nuôi con, chia tài sản khi ly hôn. Tòa án có trách nhiệm tiến hành hòa giải và tạo điều kiện thuận lợi để các đương sự thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ việc dân sự.

Bộ luật TTDS cũng quy định chế định công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án. Theo đó, các bên có quyền yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành do các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền hòa giải theo quy định của luật; nếu được Tòa án công nhận thì có hiệu lực thi hành ngay và không bị kháng cáo, kháng nghị. Còn theo quy định của Luật TTHC, Tòa án cũng có trách nhiệm tiến hành đối thoại và tạo điều kiện thuận lợi để các đương sự đối thoại với nhau về việc giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh quy định về hòa giải, đối thoại trong TTDS, TTHC, pháp luật còn quy định một số loại hình hòa giải, đối thoại ngoài Tòa án như hòa giải ở cơ sở theo quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở; hòa giải tranh chấp lao động cá nhân, tranh chấp lao động tập thể (về quyền, về lợi ích) theo quy định của Bộ luật Lao động; hòa giải thương mại theo quy định của Luật Thương mại và Nghị định số 22/2017/NĐ-CP ngày 24/2/2017 của Chính phủ về hòa giải thương mại; hòa giải tranh chấp đất đai của UBND cấp xã theo quy định của Luật Đất đai... Trong đó, đối với một số loại tranh chấp thì hòa giải ngoài Tòa án là thủ tục bắt buộc trước khi giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc cơ quan khác có thẩm quyền, còn được gọi là thủ tục tiền tố tụng.

Kết quả hòa giải thành vụ việc ngoài Tòa án do cơ quan, tổ chức, cá nhân, người có thẩm quyền có thể được Tòa án xem xét ra quyết định công nhận khi có yêu cầu.

Bạn đang đọc bài viết: Triển khai xây dựng luật hòa giải, đối thoại tại Tòa án của Báo điện tử Công lý Xã hội. Mọi thông tin chia sẻ, phản hồi xin gửi về hòm thư: banthukyclxh@gmail.com, Hotline 0243.8247204 - 0973.879999

Nhóm PVTS