Thứ Hai, 26/8/2019

Hòa giải, đối thoại tại Tòa án: Các bên được quyền tự quyết định

17/7/2019 07:56 UTC+7
(CLXH) - Với tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái và tình nghĩa được coi trọng thì hòa giải, đối thoại tại Tòa án là cơ hội để các bên tự quyết định giải quyết tranh chấp.

Truyền thống trọng tình hơn lý là một cách giải quyết tranh chấp nhanh nhất, vì vậy việc khởi kiện ra Tòa án để phân định đúng sai, lẽ phải không phải là cách lựa chọn hàng đầu của người dân. Với tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái và tình nghĩa được coi trọng thì hòa giải, đối thoại tại Tòa án là cơ hội để các bên tự quyết định giải quyết tranh chấp.

Theo truyền thống của người Việt Nam, việc giải quyết tranh chấp tại Tòa án luôn là lựa chọn bất đắc dĩ, là biện pháp cuối cùng. Bởi lẽ, hầu hết các bên trong tranh chấp dân sự là những người có quan hệ huyết thống, bạn bè, kinh doanh.

Người Việt có câu ngạn ngữ “Vô phúc đáo tụng đình”, hay “Một đời kiện, chín đời thù” đã thể hiện quan điểm của người dân coi chuyện ra tòa là một cái gì đó ghê gớm, làm tổn hại thanh danh và sứt mẻ tình cảm.

Tại Tòa án, tranh chấp được giải quyết theo phán quyết của Nhà nước nhưng thường mâu thuẫn vẫn tồn tại do có bên thắng, bên thua. Ngược lại, hòa giải, đối thoại sẽ giúp các bên được quyền tự quyết định việc giải quyết tranh chấp của mình; tìm được tiếng nói chung để giải quyết, xoa dịu mâu thuẫn; hạn chế việc phải đưa tranh chấp, khiếu kiện ra xét xử tại Tòa án, từ đó tiết kiệm được thời gian, công sức của Nhà nước và các bên.

Truyền thống trọng tình hơn lý là một cách giải quyết tranh chấp nhanh nhất; vì vậy việc khởi kiện ra Tòa án để phân định đúng sai, lẽ phải không phải là cách lựa chọn hàng đầu của người dân. Khi hòa giải, các bên được bày tỏ một cách thoải mái về suy nghĩ, điều kiện, hoàn cảnh; giúp cho các đương sự hiểu, thông cảm với nhau, giảm bớt mâu thuẫn, tranh chấp; từ đó, thiện chí, hợp tác khi giải quyết tranh chấp, ngăn ngừa tội phạm có nguồn gốc từ tranh chấp, khiếu kiện.

Hòa giải viên, đối thoại viên Tòa thành phố Cẩm Phả tiến hành hòa giải

Hòa giải, đối thoại thành sẽ hàn gắn và khôi phục tình cảm giữa các bên tranh chấp, khiếu kiện, củng cố khối đại đoàn kết trong nhân dân, phát triển văn hóa giải quyết tranh chấp thiện chí, hợp tác. Do vậy hoạt động hòa giải, đối thoại tại Tòa án sẽ tạo thêm một cơ chế để các bên tự nguyện hòa giải, đối thoại nhằm giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp dân sự, hành chính hiệu quả hơn.

Nói dễ hiểu, thì thủ tục hòa giải, đối thoại tại Tòa án do các Trung tâm Hòa giải, đối thoại tiến hành không phải là thủ tục tố tụng, vì thế nó cũng được tiến hành linh hoạt, đơn giản.

Theo quy định của pháp luật Tố tụng dân sự, hành chính hiện nay thì trình tự, thủ tục hòa giải, đối thoại bị đánh giá là cứng nhắc, không linh hoạt dẫn đến hạn chế hiệu quả của việc hòa giải, đối thoại. Còn hòa giải, đối thoại tại Tòa án đang thí điểm ở một số địa phương là hoạt động đặc thù so với hòa giải trong tố tụng hoặc hòa giải ngoài tố tụng khác. Đây là chế định được kỳ vọng đặt ra nhằm khắc phục được những hạn chế về sự cứng nhắc của hòa giải trong tố tụng, sự kém hiệu quả của hòa giải ngoài tố tụng khác; phát huy được những ưu điểm về hiệu lực thi hành qua quyết định công nhận kết quả hòa giải của Tòa án.

Chính vì vậy, việc hòa giải, đối thoại tại Tòa án có đặc thù khác biệt với hoạt động xét xử. Xét xử là căn cứ vào tài liệu, chứng cứ theo quy định của pháp luật để ra quyết định, sẽ có bên đúng, bên sai. Hòa giải, đối thoại là việc các hòa giải viên, đối thoại viên dùng những kỹ năng chuyên biệt của mình để giúp các bên hiểu hoàn cảnh, tâm lý, tình cảm của nhau, từ đó cảm thông, nhượng bộ và đưa ra quyết định, giải pháp mà hai bên cùng thắng. Vì vậy, thủ tục hòa giải, đối thoại được tiến hành linh hoạt, đơn giản, dựa trên sự thỏa thuận của các bên và kỹ năng của hòa giải viên, đối thoại viên nên sẽ đáp ứng được các yêu cầu đặt ra.

Tại Tòa án nhân dân Tp. Hải Phòng, đơn vị đầu tiên được TANDTC thí điểm mô hình đối thoại, h òa giải đã có kết quả tích cực. Chỉ trong 6 tháng hoạt động, TAND thành phố và các quận, huyện đã có 159 vụ dân sự hòa giải thành, trong đó có 15 vụ tranh chấp về quyền sở hữu; 136 vụ tranh chấp về hợp đồng dân sự; 5 vụ tranh chấp về thừa kế tài sản; 3 vụ tranh chấp đòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Nhiều vụ tranh chấp về quyền sử dụng đất, tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất kéo dài nhiều năm, chính quyền địa phương không giải quyết được, nội bộ gia đình mâu thuẫn, mất đoàn kết. Sau khi được hòa giải viên phân tích, các thành viên trong gia đình, các đương sự không còn căng thẳng với nhau nữa và đã chủ động thỏa thuận phân chia đất có sự chứng kiến của chính quyền địa phương. Trung tâm hòa giải, đối thoại tại TAND quận Hải An, Kiến An, Lê Chân và huyện Tiên Lãng, An Dương đạt tỷ lệ hòa giải thành các vụ việc dân sự cao đã giảm áp lực cho Tòa án.

Một phiên hòa gải đối thoại tại TAND Thành phố Hà Nội

Những Trung tâm hòa giải, đối thoại có số vụ hòa giải, đối thoại thành cao như: Trung tâm hòa giải, đối thoại tại TAND quận Hồng Bàng đạt 84,6%; tại TAND huyện Kiến Thụy đạt 84,1%; tại TAND huyện Thủy Nguyên đạt 83,5%; tại tại TAND quận Hải An đạt 82,2%. Nhiều hòa giải viên, đối thoại viên thể hiện năng lực hòa giải, đối thoại với khả năng phân tích, vận động, thuyết phục khá tốt, nhiệt tình, tâm huyết, trách nhiệm với công việc được giao. Có hòa giải viên đã bỏ nhiều công sức, trí tuệ để trung hòa giải, đối thoại thành nhiều vụ tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại và khiếu kiện hành chính phức tạp. Trung bình mỗi tháng, mỗi hòa giải viên, đối thoại viên hòa giải, đối thoại thành được 5,25 vụ việc.

Mục tiêu cụ thể của Chương trình thí điểm các Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án là nâng cao tỷ lệ hòa giải, đối thoại thành, giảm số lượng vụ việc phải giải quyết bằng con đường xét xử. Mặt khác, khi hòa giải, đối thoại không thành và không như các bên mong đợi thì các bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc theo thủ tục tố tụng dân sự, hành chính. Do vậy, việc tạo thêm cơ hội để các bên hòa giải, đối thoại chỉ mang lại lợi ích cho việc giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả hơn các quy trình tố tụng cứng nhắc.

Cũng xin nói thêm, nguồn nhân lực để hoạt động tại các Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án không phải là công chức đương chức, mà là các cán bộ trước đây là Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên, những người giữ chức danh tư pháp khác, cán bộ đã nghỉ hưu hoặc chuyên gia, nhà khoa học có kinh nghiệm trong các lĩnh vực công tác.

Trong bối cảnh ngân sách Nhà nước eo hẹp, công việc của Tòa án quá tải thì việc huy động nguồn nhân lực không thuộc biên chế Nhà nước nhưng đáp ứng những yêu cầu nhất định để tham gia công tác hòa giải, đối thoại tại Tòa án là một trong những yêu cầu cần thiết tạo nên thành công của chế định này.

Đặc biệt, việc tạo thêm một cơ chế để các bên tự nguyện hòa giải, đối thoại trước khi Tòa án thụ lý giải quyết vụ việc là một trong những mục tiêu cụ thể mà dự án Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án hướng tới.

Bạn đang đọc bài viết: Hòa giải, đối thoại tại Tòa án: Các bên được quyền tự quyết định của Báo điện tử Công lý Xã hội. Mọi thông tin chia sẻ, phản hồi xin gửi về hòm thư: banthukyclxh@gmail.com, Hotline 0243.8247204 - 0973.879999

Nhóm PVTS